Dylematy sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju i usług atestacyjnych biegłego rewidenta

Uproszczenie Europejskich Standardów Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), i szerzej cały pakiet Omnibus, wzbudza wśród przedsiębiorców, audytorów i rad nadzorczych równie dużo nadziei, co pytań. Ograniczenie formalnych obowiązków raportowych do podmiotów spełniających łącznie dwa warunki, czyli zatrudniających przynajmniej 1000 pracowników, i mających obrót powyżej równowartości 450 mln euro obrotu, nie oznacza jednak końca działań w zakresie ESG – wręcz przeciwnie, otwiera nowy etap, w którym liczy się jakość, użyteczność i wiarygodność informacji, a nie sama objętość sprawozdania.

Akademia Corporate Governance przy Europejskim Kongresie Finansowym w dniu 27 czerwca 2026 zorganizowała webinarium na temat Dylematów sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju i usług atestacyjnych biegłego rewidenta. Do udziału w debacie organizatorzy zaprosili:

Annę Ławniczak, Associate Partnerkę, UHY Poland.

Lechosława Gmurkowskiego – PCA, CIA, Dyrektora Departamentu Kontroli w  Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego 

Jarosława Fąfarę, Partnera w KPMG Poland, Lidera Obszaru Atestacji Kwestii Zrównoważonego Rozwoju 

Debatę moderowała Olga Petelczyc (czyli ja 😉)

Chciałabym BARDZO serdecznie podziękować Panu Profesorowi Janowi Szambelańczykowi i Pani Ewie Sowińskiej  za zaproszenie do dyskusji.

Najważniejsze punkty dyskusji

1. Wyzwania związane ze zmianą ESRS – konieczność ciągłego dostosowywania się przedsiębiorstw, doradców  i audytorów do nowych wymogów regulacyjnych.
2. Zmiany w analizie podwójnej istotności – uproszczone podejście niesie ze sobą ryzyko pominięcia istotnych wpływów, ryzyk i szans w łańcuchu wartości.
3. Cechy jakościowe raportów – nacisk na użyteczność, zwięzłość, wiarygodność i neutralność przekazu zamiast marketingowego języka.
4. Wnioski z kontroli tematycznej PANA – Polska Agencja Nadzoru Audytowego potwierdziła dobre przygotowanie audytorów , a raporty często wymagały korekt.
5. Rola dobrowolnego raportowania (standard VS) – wsparcie dla mniejszych firm znajdujących się w łańcuchach wartości dużych podmiotów.
6. Mniej obowiązków raportowych  mniej obowiązków w zakresie zrównoważonego rozwoju – duża liczba regulacji obejmująca kwestie zrównoważonego (EUDR, CSDDR, PPWR, dyrektywa antygreenwashingowa) i tak musi być realizowana przez podmioty na rynku
7. Odpowiedzialność rad nadzorczych i zarządów – zwiększona  rola decyzyjna w kształcie i wiarygodności sprawozdania.
8. Spójność raportowania (connectivity) – jedna spójna narracja łącząca sprawozdanie finansowe, sprawozdanie z działalności i raport zrównoważonego rozwoju.
9. Obowiązek ujawniania kluczowych wskaźników niefinansowych – obejmuje  także podmioty formalnie niezobowiązane do pełnego raportowania ESG.
10. Edukacja podmiotów rynku – ESG to nie dodatkowa regulacja, lecz integralna część prowadzenia biznesu; PANA odgrywa tu istotną rolę edukacyjną.
11. Rola audytu wewnętrznego – AW uzupełnia pracę biegłego rewidenta, dając racjonalną pewność co do działania procesów i systemów kontroli.

Link do nagrania

Zmiany w analizie podwójnej istotności – mniej formalizmu, więcej odpowiedzialności

Jednym z kluczowych elementów nowelizacji jest zmiana podejścia do analizy podwójnej istotności. Firmy zyskują możliwośćwskazywania tych wpływów, ryzyk i szans, które same uznają za istotne, bez konieczności przeprowadzania tak szczegółowej analizy jak dotychczas (podejście top down). To uproszczenie niesie jednak realne ryzyko: bez pogłębionej analizy łańcucha wartości istotne kwestie – występujące nie tylko w podstawowej działalności firmy, ale też u jej dostawców czy partnerów – mogą po prostu umknąć.

Dlatego kluczowe pozostaje, aby przedsiębiorstwa nadal mapowały swój łańcuch wartości, analizowały oczekiwania interesariuszy, obowiązujące przepisy prawne oraz dostępne raporty rynkowe. Równie istotne jest dokumentowanie całego procesu – ścieżka audytu pozostaje niezbędna na potrzeby przyszłej atestacji.

Z tą zmianą wiąże się również podejście określane jako fair presentation – przejście od duże szczegółowości do użyteczności. Oznacza to prezentowanie informacji najistotniejszych z perspektywy biznesu i przydatnych dla interesariuszy. W praktyce sprawozdania mogą stać się bardziej zwięzłe i zawierać więcej specyficznych ujawnień, co jednocześnie zwiększa odpowiedzialność zarządu i rady nadzorczej za ich ostateczny kształt.

Jakość informacji ważniejsza niż jej ilość

Cechy jakościowe raportowanych informacji zyskują na znaczeniu jeszcze bardziej. Sprawozdania powinny być zwięzłe, wiarygodne i neutralne – warto unikać przymiotników budujących bardziej atrakcyjny, ale mniej rzeczowy obraz firmy. Takie „kwieciste” opisy mogą odwracać uwagę od kluczowych założeń biznesowych na rzecz elementów dekoracyjnych, niekoniecznie adekwatnych do specyfiki danej działalności.

Wiarygodność, neutralność, sprawdzalność i adekwatność informacji mają bezpośrednie przełożenie na biznes: znajomość oczekiwań klientów, inwestorów i instytucji finansowych może zwiększyć szanse w przetargach, ograniczyć ryzyko utraty kontrahentów oraz ułatwić pozyskanie tańszego finansowania. Rzetelnie przygotowana informacja – wykorzystywana sprzedażowo, np. w przetargach – realnie wzmacnia konkurencyjność przedsiębiorstwa.

Mniej obowiązków raportowych to nie mniej obowiązków w zakresie ESG

Warto jasno podkreślić: ograniczenie zakresu obowiązkowego raportowania nie oznacza ograniczenia działań w obszarze zrównoważonego rozwoju. Wciąż obowiązuje cała sieć powiązanych regulacji, m.in.:

• dyrektywa CSDDD dotycząca należytej staranności w zakresie praw człowieka i środowiska,
• rozporządzenie PPWR w zakresie gospodarki obiegu zamkniętego i postępowania z odpadami,
• regulacje z obszaru HR,
• dyrektywa dotycząca greenwashingu, wdrażana do polskiego prawa.

W praktyce firmy i tak będą musiały opisywać w sprawozdaniach działania, które realizują z mocy tych przepisów. Istotna pozostaje też kwestia łańcucha wartości – duże firmy mogą oczekiwać od mniejszych partnerów określonych informacji. Aby nie przygotowywać oddzielnych raportów dla każdego klienta, warto rozważyć standard VS (dobrowolny standard dla mniejszych jednostek), który pozwala zebrać dane w jednym miejscu i wielokrotnie je wykorzystywać. W jego ramach funkcjonuje tzw. Value Chain Cap, wskazujący maksymalny zakres informacji, jakich mogą żądać podmioty zewnętrzne i partnerzy biznesowi.

Warto też pamiętać, że spółki notowane na giełdzie – nawet bez obowiązku pełnej sprawozdawczości ESG – zgodnie z art. 49 ustawy o rachunkowości muszą nadal ujawniać kluczowe wskaźniki niefinansowe i finansowe.

Connectivity, czyli spójność narracji w sprawozdawczości

Kolejnym ważnym elementem jest tzw. connectivity – spójność pomiędzy sprawozdaniem finansowym, sprawozdaniem z działalności i raportem zrównoważonego rozwoju. Celem jest jedna, wspólna narracja pokazująca, czym faktycznie zajmuje się firma, jak realizuje swoje cele, jak zarządza ryzykami i jakie ma szanse rozwoju – nie tylko w perspektywie roku czy dwóch, ale w horyzoncie długoterminowym, który ostatecznie przekłada się na zdolność generowania zysków i atrakcyjność dla inwestorów.

ESG jako sposób prowadzenia biznesu, nie dodatkowa regulacja

Edukacja rynku pozostaje jednym z kluczowych wyzwań. ESG nie jest oddzielną regulacją „z boku” biznesu – to sposób, w jaki firma generuje wartość. Wiele przedsiębiorstw realizuje działania spełniające kryteria zrównoważonego rozwoju, nie zdając sobie z tego sprawy: ubiegając się o pozwolenia środowiskowe, monitorując zużycie wody i zanieczyszczenia, raportując do GUS, wdrażając procedury BHP, ograniczając zużycie energii, wprowadzając rozwiązania z zakresu gospodarki obiegu zamkniętego, szkoląc pracowników czy dbając o jakość produktów i relacje z klientami. W szerszej perspektywie sam skrót ESG może z czasem stać się zbędny, ponieważ te praktyki staną się po prostu standardem prowadzenia biznesu.

Rola Audytu wewnętrznego w ESG – wsparcie dla zarządu i rady nadzorczej

Audyt wewnętrzny odgrywa coraz ważniejszą rolę w procesie przygotowania do atestacji. W przeciwieństwie do biegłego rewidenta – który weryfikuje sprawozdanie, ale zwykle nie ocenia systemów kontroli wewnętrznej – audyt wewnętrzny dostarcza racjonalnej pewności co do prawidłowego działania procesów. Wyrównuje tym samym asymetrię informacyjną pomiędzy poziomem pewności uzyskiwanym przy badaniu sprawozdania finansowego a ograniczoną pewnością towarzyszącą atestacji sprawozdania zrównoważonego rozwoju.

Zakres działania audytu wewnętrznego wykracza przy tym poza samo raportowanie – obejmuje m.in. weryfikację łańcucha dostaw, kwestie środowiskowe, procesy rekrutacji i rozwoju pracowników, przejrzystość procedur reklamacyjnych czy audyt procesów produkcyjnych.

Rola Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego

Przeprowadzona przez Polską Agencję Nadzoru Audytowego kontrola tematyczna potwierdziła, że audytorzy byli dobrze przygotowani do atestacji sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju. Wiele raportów wymagało jednak korekt – zawierały błędy, nieścisłości lub niepełne stosowanie standardów. W licznych przypadkach to właśnie biegły rewident chronił firmę przed ryzykiem utraty wiarygodności, spójności czy użyteczności przekazywanych informacji. Dzięki możliwości obserwacji całego rynku PANA pełni również istotną rolę edukacyjną dla regulowanego sektora.

Podsumowanie

Zmiany w ESRS i pakiet Omnibus stawiają przed firmami, audytorami i doradcami kolejne wyzwania edukacyjne, ale otwierają też przestrzeń na bardziej użyteczną, zwięzłą i adekwatną sprawozdawczość. Kluczowe pozostaje, by ujawnienia budowały wiarygodność i konkurencyjność polskich przedsiębiorstw, a audyt bardzo wzmacnia wiarygodność.

Brak formalnego obowiązku raportowania nie powinien się stać pretekstem do zaniechania realnych działań ESG. Firmy, które już dziś rozumieją oczekiwania swoich interesariuszy, unikną zaskoczenia sytuacją, w której klienci i partnerzy biznesowi będą oczekiwać informacji, bądź spełnienia wymogów, których organizacja nie spełnia.