Klimat a człowiek: jak zmiany klimatu wpływają na zdrowie psychiczne i fizyczne, oraz jak kondycja Ziemi wpływa na kondycję człowieka.

Wstęp

Mówiąc o zmianach klimatu, często wspominamy o podnoszeniu się poziomu mórz i oceanów, ale rzadziej o wpływie na człowieka i jego stan zdrowia. Wraz ze wzrostem temperatur oraz zanieczyszczeń środowiska naturalnego pojawiają się nowe potrzeby społeczeństwa, nowe, nieznane dotąd choroby, a także coraz częstsze przypadki chorób tropikalnych, wcześniej niespotykanych w naszych częściach świata.

To ogromne wyzwanie dla naszego codziennego funkcjonowania i potrzeb społecznych, szczególnie jeśli chodzi o grupy najbardziej narażone, takie jak dzieci i osoby starsze. To również ogromne obciążenie dla systemu opieki i służby zdrowia. Ostatecznie prowadzi to do wzrostu liczby zgonów spowodowanych zmianami klimatu.
Ale po kolei…

Czym są zmiany klimatu?

Zmiany klimatu to długotrwałe i głębokie przekształcenia w statystycznych wzorcach warunków atmosferycznych na Ziemi. Nie chodzi tu o wahania z dnia na dzień czy z roku na rok, lecz o wieloletnie, nierzadko nieodwracalne procesy. Mogą one dotyczyć średnich temperatur powietrza i oceanów, a także ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak burze, powodzie czy susze. Pamiętajmy, że zmiana wzorców pogodowych to nie to samo, co zmiana pogody.

Główne przyczyny zmian klimatycznych

Kluczową przyczyną powodującą obecne zmiany klimatu jest działalność człowieka, zwłaszcza emisja gazów cieplarnianych, takich jak dwutlenek węgla, metan czy podtlenek azotu. Substancje te zatrzymują ciepło w atmosferze, wywołując efekt cieplarniany. Dodatkowo wylesianie zmniejsza zdolność Ziemi do pochłaniania tych gazów, potęgując skalę problemu.

Dwutlenek węgla emitowany w wyniku działalności człowieka jest głównym czynnikiem napędzającym globalne ocieplenie. Do 2023 roku jego stężenie w atmosferze wzrosło do poziomu o 51% wyższego niż przed rewolucją przemysłową (do 1750 r.).
Lata 2015–2024 okazały się najcieplejszą dekadą w historii pomiarów — średnia globalna temperatura w 2024 r. była o 1,55˚C wyższa niż poziom sprzed epoki przemysłowej. Wzrost temperatur spowodowany działalnością człowieka postępuje obecnie w tempie 0,25˚C na dekadę. Ocieplenie o 2˚C w porównaniu z czasem przedindustrialnym wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla środowiska naturalnego, a przede wszystkim dla zdrowia i jakości życia ludzi.

Jak klimat wpływa na zdrowie ludzi?

Zmiany klimatu przyczyniają się do geograficznego rozprzestrzeniania wektorów chorób, do których zalicza się m.in. kleszcze oraz muchy tse-tse — odpowiedzialne za przenoszenie niebezpiecznych patogenów. Wraz ze wzrostem temperatur zwiększa się liczba komarów Anopheles, przenoszących malarię do regionów, w których dotąd ta choroba nie występowała. Podwyższenie temperatury sprzyja również rozpowszechnianiu się komarów Aedes, które roznoszą choroby takie jak denga czy zika.