Rola audytu wewnętrznego w ESG

Rola audyty wewnętrznego w ESG

Audyt wewnętrzny w ESG staje się kluczowym elementem zarządzania organizacją i budowania zaufania interesariuszy. Potwierdzają to publikacje branżowe – m. in. raporty IIA Global, IIA Australia oraz IIA Nederland pokazują, że rola trzeciej linii zarządzania (dawniej obrony) w obszarze ESG rośnie w tempie, jakiego jeszcze kilka lat temu trudno było się spodziewać. Dla wielu firm oznacza to konieczność pracy na nowych procesach, danych i regulacjach. Audytorki i audytorzy wewnętrzni wspierają organizacje w obszarze ESG poprzez identyfikację ryzyk, ocenę jakości danych oraz rozwijanie procesowego podejścia do zarządzania i sprawozdawczości. W dalszej części artykułu wybrałam dla Was kilka kluczowych kwestii dotyczących tego, jak audyt wewnętrzny wspiera organizacje w praktycznym wdrażaniu działań ESG i budowaniu dojrzałości procesów – odwołując się do wniosków płynących z raportów trzech krajowych i globalnej organizacji IIA.

Czego dowiesz się z artykułu:

• Audyt wewnętrzny w ESG – dlaczego jego rola stale rośnie?
• Model trzech linii IIA Global jako fundament governance ESG
• Perspektywa IIA Australia – audyt jako motor rozwoju ESG
• Doświadczenia IIA Nederland – wnioski z badania dot. zmian klimatu
• Ryzyka ESG – co powinny monitorować organizacje i audyt wewnętrzny?
• Mechanizmy kontrolne i rola audytu
• Kompetencje przyszłości w audycie ESG
• Audyt ESG w praktyce – jak wygląda wsparcie organizacji?
• Podsumowanie
• FAQ

Audyt wewnętrzny w ESG – dlaczego jego rola stale rośnie?

Wdrażanie standardów ESG mocniej wpływa na sposób zarządzania organizacją. Firmy analizują dziś nie tylko wyniki finansowe, ale również wpływ swoich działań na środowisko, pracowników i otoczenie biznesowe. Obowiązek sprawozdawczości w tym zakresie powoduje konieczność uporządkowania danych, procesów i odpowiedzialności za informacje publikowane przez organizację.

Skalę tego zjawiska dobrze pokazuje badanie zrealizowane przez Internal Audit Foundation, IIA oraz EY – wynika z niego, że już dwie trzecie organizacji ma wdrożony program ESG, a kolejne 24% planuje jego wprowadzenie. To sygnał, że firmy reagują na oczekiwania inwestorów i innych interesariuszy, dla których kwestie klimatyczne, różnorodność czy równe traktowanie stały się realnym kryterium oceny. W tym kontekście funkcja audytu wewnętrznego zyskuje nowe znaczenie – audytorki i audytorzy pomagają ocenić jakość danych, skuteczność procesów oraz zgodność działań z regulacjami i strategią ESG, dzięki czemu organizacje mogą szybciej identyfikować ryzyka i ograniczać błędy komunikując się z interesariuszami i podejmując decyzje wpływające na odporność organizacji.

Znaczenie tego obszaru potwierdza też coroczny raport Risk in Focus. Pierwsza kwestia to istotność odporności biznesu, który to obszar jest wysoko zarówno jeśli chodzi o obszar ryzyka jak i priorytety dla szefów audytu. A nie ma odpornej organizacji, bez odpornych łańcuchów wartości, szczególnie pierwszego jego etapu, czyli łańcucha dostaw.

Ryzyko klimatyczne i związane z nim ryzyko greenwashingu systematycznie piął się w górę rankingów w tym badaniu, a w Europie, między innymi za sprawą unijnej dyrektywy CSRD, jedna piąta dyrektorów audytu wewnętrznego wskazuje je już jako jedno z priorytetowych ryzyk organizacji.

Model trzech linii IIA Global jako fundament governance ESG

IIA Global w swoim opracowaniu poświęconym roli audytu wewnętrznego w raportowaniu ESG podkreśla, że skuteczny nadzór nad tym obszarem – podobnie jak governance w ogóle – wymaga uzgodnienia ról między głównymi uczestnikami procesu. Punktem wyjścia jest tu Model Trzech Linii IIA Global, który porządkuje odpowiedzialności organizacji i sprawdza się również w kontekście ESG. Trzecia linia, w której działa audyt wewnętrzny, zapewnia zarządowi i organowi nadzorczemu niezależną i obiektywną ocenę adekwatności oraz skuteczności procesów zarządzania ryzykiem.

Audyt wewnętrzny jest jedną z niewielu funkcji, które mogą spojrzeć na raportowanie ESG w skali całej organizacji, wskazać co już działa dobrze i zarekomendować dalsze kroki – tym bardziej istotne, że praktyka raportowania ESG różni się w zależności od branży, wielkości firmy, geografii czy struktury zarządczej. Według IIA Global skuteczna ocena raportowania ESG powinna obejmować przynajmniej przegląd wskaźników pod kątem ich trafności, dokładności, terminowości i spójności, a także ocenę samego procesu raportowania. To podejście dobrze koresponduje z praktyką stosowaną już dziś przez wiele funkcji audytu. Generalnie uważam, że bez dobrego governance nie ma integracji kwestii zrównoważonego rozwoju z procesami organizacji a co za tym idzie wzmocnienia jej odporności.

Perspektywa IIA Australia – audyt jako motor rozwoju ESG

IIA Australia w swoim opracowaniu poświęconym ESG idzie o krok dalej niż samo raportowanie – wskazuje, że audyt wewnętrzny może pełnić rolę aktywnego uczestnika rozwoju ESG w organizacji, angażując się w rozwijanie, wspieranie, wzmacnianie i zapewnianie jakości działań z tego obszaru. Taka perspektywa oznacza, że audytorki i audytorzy nie ograniczają się do kontroli zgodności, ale realnie wpływają na to, jak organizacja buduje swój wkład w otoczenie społeczne i środowiskowe, w którym działa.

To podejście jest zbieżne z tym, co obserwujemy w praktyce doradczej – funkcja audytu coraz częściej angażuje się w działania doradcze na wczesnym etapie budowania strategii ESG, zamiast wyłącznie weryfikować gotowe procesy po fakcie. Dzięki temu organizacje mogą szybciej reagować na zmieniające się oczekiwania regulacyjne i rynkowe, a rola trzeciej linii obrony przesuwa się z czysto kontrolnej w stronę bardziej partnerskiej.

Doświadczenia IIA Nederland – wnioski z badania dot. zmian klimatu

IIA Nederland od kilku lat systematycznie bada, jak rozwija się rola audytu wewnętrznego w obszarze ESG. Już w 2021 roku organizacja opublikowała raport poświęcony ryzyku klimatycznemu i środowiskowemu, zaznaczając, że obszar ten dopiero się kształtuje. Kolejne edycje Risk in Focus potwierdziły, że ryzyko to nie tylko nie traci na znaczeniu, ale systematycznie rośnie – stąd decyzja o powtórzeniu i rozszerzeniu wcześniejszego badania w ramach dedykowanej grupy roboczej „Climate Change – Sustainability”, działającej przy IIA.

Publikacja IIA Nederland, poświęcona wyzwaniom i narzędziom dla audytu wewnętrznego w obszarze ESG, zwraca uwagę na istotną zmianę w sposobie myślenia o tym temacie: zmiany klimatyczne nie są już traktowane jako odrębne zagadnienie, lecz jako część szerszego spektrum ryzyk ESG, obejmującego również bioróżnorodność, nierówności społeczne czy governance. Raport nie ogranicza się do warstwy teoretycznej – opisuje praktyczne doświadczenia dwunastu organizacji z różnych sektorów, które pokazują, w jaki sposób w praktyce osadziły ESG w swojej pracy audytowej.

Ryzyka ESG – co powinny monitorować organizacje i audyt wewnętrzny?

Nowe obowiązki regulacyjne zwiększają znaczenie jakości danych i zgodności procesów z przepisami. Organizacje mierzą się dziś z ryzykiem niespójnych danych, brakiem odpowiednich procedur oraz trudnościami w zarządzaniu informacjami pochodzącymi z różnych obszarów biznesu. Istotnym zagrożeniem pozostaje również greenwashing, czyli prezentowanie działań ESG w sposób nieadekwatny do rzeczywistych osiągnięć organizacji. Materiały IIA poświęcone temu zjawisku wskazują, że ryzyko reputacyjne jest zdecydowanie najpoważniejszą konsekwencją greenwashingu, szczególnie dla firm działających w sektorach o dużej ekspozycji konsumenckiej, a analiza danych staje się jednym z podstawowych narzędzi, które pozwalają audytowi wewnętrznemu weryfikować i przeliczać dane ESG, zanim trafią one do publicznego raportowania.

Mechanizmy kontrolne i rola audytu

Skuteczne wdrażanie ESG wymaga odpowiednich mechanizmów kontrolnych oraz jasnego podziału odpowiedzialności za dane i procesy. Funkcja audytu wewnętrznego pomaga organizacjom porządkować działania związane z ESG, wzmacniać transparentność procesów i lepiej przygotowywać się do wymagań prawnych. Coraz więcej firm korzysta także ze wsparcia zewnętrznych ekspertek i ekspertów. Doświadczona firma doradcza ESG pomaga połączyć wiedzę z zakresu audytu, regulacji i praktyki biznesowej.

Kompetencje przyszłości w audycie ESG

W obszarze ESG coraz większego znaczenia nabierają kompetencje związane z analizą danych, digitalizacją i rozumieniem procesów biznesowych. Audytorki i audytorzy muszą dziś łączyć wiedzę regulacyjną z praktycznym podejściem do ryzyka i governance. Raporty IIA konsekwentnie podkreślają też znaczenie kompetencji miękkich – współpraca z wieloma interesariuszami i różnymi działami organizacji jest dziś warunkiem koniecznym skutecznego audytu ESG, ponieważ temat ten ma z natury charakter transwersalny i wykracza poza tradycyjne granice funkcji audytowej. Organizacje inwestujące w rozwój zespołów coraz częściej wybierają praktyczne szkolenia ESG prowadzone przez ekspertki i ekspertów łączących doświadczenie audytowe ze znajomością zagadnień zrównoważonego rozwoju.

Audyt ESG w praktyce – jak wygląda wsparcie organizacji?

W praktyce audytorki i audytorzy pomagają organizacjom lepiej koordynować działania ESG, monitorować realizację celów oraz zwiększać transparentność procesów i danych. Działania te, spójne z rekomendacjami zawartymi w publikacjach m.in. IIA Global, IIA Australia i IIA Nederland, obejmują między innymi:

• wspieranie współpracy między działami zaangażowanymi w projekty ESG,
• ocenę gotowości organizacji do nowych wymagań regulacyjnych,
• analizę spójności działań ESG ze strategią organizacji,
• przegląd wskaźników raportowania pod kątem trafności, dokładności, terminowości i spójności danych,
• monitorowanie realizacji strategii ESG i wdrażania rekomendacji,
• analizę ryzyk reputacyjnych i regulacyjnych, w tym ryzyka greenwashingu.

Dzięki temu organizacje mogą szybciej reagować na wyzwania i skuteczniej rozwijać działania związane z ESG oraz odpowiedzialnością biznesu.

Podsumowanie

ESG zmienia dziś sposób funkcjonowania organizacji, a wraz z nim zmienia się również rola audytu wewnętrznego. Raporty IIA Global, IIA Australia i IIA Nederland, choć powstały w różnych kontekstach geograficznych, prowadzą do tego samego wniosku: audyt wewnętrzny staje się aktywnym partnerem w budowaniu dojrzałości ESG – od uporządkowania danych i procesów raportowania, przez rozwój, po niezależną ocenę skuteczności działań. Coraz większe znaczenie mają nie tylko zgodność z regulacjami ESG, ale także transparentność procesów, jakość danych i umiejętność podejmowania świadomych decyzji biznesowych. Dlatego organizacje potrzebują praktycznego podejścia do ESG, które łączy perspektywę audytu, ryzyka i zrównoważonego rozwoju. W Arete Audit wspieramy organizacje w rozwijaniu dojrzałego i procesowego podejścia do ESG, łącząc wiedzę audytową z praktyką biznesową i doświadczeniem w obszarze zrównoważonego rozwoju. Mam doświadczenie w pracy z zespołami audytu wewnętrznego w roli ekspertów zewnętrznych realizujących zadania audytowe w zakresie dostarczenia racjonalnego zapewnienia w m.in. w obszarze sprawozdawczości ESG.  Wszystkich, zainteresowanych jak rozwija się praktyka audytu i zarządzania ryzykiem w obszarze ESG, co dzieje się na świecie i jak to zastosować w praktyce zapraszam na moje autorskie szkolenie „ESG dla drugiej i trzeciej linii (obrony)” już w październiku.  A tych którzy potrzebują bardziej wiedzy na temat zmian w regulacjach i nowych uproszczonych ESRS zapraszamy na e-learning w tym zakresie.

FAQ

Jaką funkcję pełni audyt wewnętrzny w ESG? Audyt wewnętrzny wspiera organizacje w identyfikacji ryzyk ESG, ocenie jakości danych oraz monitorowaniu skuteczności procesów związanych z wdrażaniem strategii zrównoważonego rozwoju. Zgodnie z Modelem Trzech Linii IIA Global odpowiada za niezależną, obiektywną ocenę adekwatności tych procesów.

Czy obowiązki związane z ESG dotyczą tylko dużych organizacji? Nie. Choć wymogi prawne obejmują w pierwszej kolejności większe podmioty, coraz więcej firm przygotowuje się do standardów rynkowych i oczekiwań partnerów biznesowych w łańcuchu dostaw – a jak pokazują badania IIA i EY, dwie trzecie organizacji ma już wdrożony program ESG.

Dlaczego zarządzanie ESG wymaga wsparcia audytu? Działania ESG opierają się na dużej liczbie danych i rozproszonych procesów. Audyt wewnętrzny pomaga ograniczać ryzyko błędów, niespójności danych oraz ryzyk reputacyjnych, w tym ryzyka greenwashingu.

Jakie kompetencje są dziś ważne w audycie ESG? Rosnące znaczenie mają analiza danych, digitalizacja, AI, cyberbezpieczeństwo oraz umiejętność współpracy z różnymi grupami interesariuszy – raporty IIA Nederland i IIA Australia podkreślają szczególnie transwersalny, wielofunkcyjny charakter tematu ESG.

Jak ograniczyć ryzyko greenwashingu? Dużą rolę odgrywa tu jakość danych, transparentność procesów oraz niezależna ocena działań ESG prowadzona przez audyt wewnętrzny, wspierana coraz częściej narzędziami analizy danych i aktywnym zarządzaniem ryzykami ESG.