Standard VS – dobrowolne raportowanie zrównoważonego rozwoju poza CSRD

Standard VS tworzy jednolite ramy dobrowolnego raportowania zrównoważonego rozwoju dla przedsiębiorstw nieobjętych obowiązkami wynikającymi z CSRD, czyli dla podmiotów zatrudniających poniżej 1000 osób i jednoczesnej generujących przychody na poziomie 450 mln euro (około 1,9 mld pln). Został oparty na standardzie VSME opracowanym przez EFRAG, jednak jego zastosowanie nie ogranicza się wyłącznie do sektora MŚP. Ma ułatwiać przekazywanie porównywalnych danych środowiskowych, społecznych i dotyczących ładu korporacyjnego klientom, instytucjom finansowym oraz inwestorom. Znaczenie standardu nie sprowadza się do przygotowania raportu. Jego wdrożenie może pomóc organizacji uporządkować źródła danych, odpowiedzialności, procesy kontrolne oraz sposób zarządzania kwestiami zrównoważonego rozwoju.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jak standard VS łączy się z VSME opracowanym przez EFRAG?
• Dlaczego wprowadzono dobrowolny standard raportowania?
• Które przedsiębiorstwa mogą stosować standard VS?
• Jaki zakres obejmują Moduł Podstawowy i Moduł Rozszerzony?
• Czym jest Value Chain Cap i jak wpływa na wymagania wobec dostawców?
• Jak raportowanie może wspierać zarządzanie organizacją?
• Jak przejść od analizy luk do wdrożenia standardu?

Od VSME opracowanego przez EFRAG do standardu VS

Standard VS nie został opracowany od podstaw. Jego punktem wyjścia jest VSME, czyli dobrowolny standard raportowania zrównoważonego rozwoju dla nienotowanych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, przygotowany przez EFRAG na zlecenie Komisji Europejskiej.

EFRAG przekazał VSME Komisji Europejskiej w grudniu 2024 roku. Standard miał odpowiadać na potrzebę stworzenia prostych i ujednoliconych zasad przekazywania danych ESG przez przedsiębiorstwa, które nie podlegały obowiązkowemu raportowaniu zgodnie z CSRD. Jednym z jego celów było ograniczenie liczby niekoordynowanych ankiet przesyłanych przez klientów, banki i inwestorów.

W lipcu 2025 roku Komisja Europejska uwzględniła VSME w swoim zaleceniu dotyczącym dobrowolnego raportowania. Następnie rozwiązania wypracowane przez EFRAG stały się podstawą standardu VS, dostosowanego do zmienionego zakresu obowiązkowej sprawozdawczości oraz mechanizmu Value Chain Cap.

Komisja Europejska przyjęła akt delegowany ustanawiający standard VS 3 lipca 2026 roku. Przed wejściem w życie dokument musi przejść kontrolę Parlamentu Europejskiego i Rady oraz zostać opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Dlaczego wprowadzono dobrowolny standard VS?

Rozwój europejskich regulacji dotyczących sprawozdawczości zwiększył zapotrzebowanie na dane pochodzące z łańcuchów wartości. Przedsiębiorstwa objęte CSRD potrzebują informacji nie tylko o własnej działalności, ale również o wybranych wpływach, ryzykach i zależnościach powiązanych z dostawcami oraz innymi partnerami biznesowymi.

W konsekwencji przedsiębiorstwa pozostające poza zakresem obowiązkowego raportowania zaczęły otrzymywać liczne zapytania dotyczące między innymi:

• zużycia energii i emisji gazów cieplarnianych,
• gospodarki wodnej oraz odpadów,
• warunków zatrudnienia i bezpieczeństwa pracy,
• praw człowieka,
• polityk i procedur wewnętrznych,
• przeciwdziałania korupcji.

Zakres tych zapytań często zależał od indywidualnych wymagań kontrahenta. Prowadziło to do wielokrotnego przygotowywania podobnych informacji, stosowania różnych metod obliczeniowych oraz angażowania wielu działów w obsługę odrębnych formularzy. Standard VS ma zastąpić część rozproszonych zapytań jednym, proporcjonalnym i porównywalnym zestawem informacji. Raport może być następnie wykorzystywany w relacjach z klientami, bankami, inwestorami oraz innymi odbiorcami danych ESG.

Nie oznacza to jednak całkowitego wyeliminowania dodatkowych zapytań. W odniesieniu do przedsiębiorstw chronionych przez tzw. value chain cap standard wyznacza górną granicę informacji, których podmioty objęte obowiązkowym raportowaniem mogą od nich wymagać na potrzeby swojej sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju. Value chain cap ma zastosowanie wyłącznie w kontekście realizacji obowiązków sprawozdawczych wynikających z CSRD i nie ogranicza żądań informacji kierowanych w innych celach. Oznacza to, że dodatkowe informacje mogą być nadal wymagane m.in. na podstawie innych regulacji lub w związku z innymi procesami biznesowymi.

Kto może stosować standard VS?

Standard VS jest przeznaczony dla przedsiębiorstw, które nie zostały objęte obowiązkiem sporządzania sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju zgodnie z CSRD. Nie należy zatem przedstawiać go wyłącznie jako rozwiązania dla MŚP.

Zastosowanie standardu warto rozważyć, gdy organizacja:

• otrzymuje ankiety ESG od klientów lub partnerów biznesowych,
• jest dostawcą przedsiębiorstwa objętego CSRD,
• ubiega się o finansowanie lub współpracuje z instytucjami finansowymi,
• przygotowuje dokumentację na potrzeby pozyskania środków unijnych,
• chce uporządkować dane środowiskowe i społeczne,
• zamierza określić odpowiedzialności za poszczególne obszary ESG,
• chce zwiększyć przejrzystość wobec inwestorów i kontrahentów,
• przygotowuje się do możliwych przyszłych zmian regulacyjnych.

Dobrowolność oznacza, że przedsiębiorstwo samodzielnie decyduje o rozpoczęciu raportowania. Może również rozwijać jego zakres wraz ze zmianą potrzeb informacyjnych, modelu biznesowego oraz oczekiwań interesariuszy.

Jaki zakres obejmuje standard VS?

Standard VS wykorzystuje strukturę modułową. Pozwala ona dostosować zakres raportowania do charakteru i złożoności działalności przedsiębiorstwa.

Moduł Podstawowy obejmuje najważniejsze informacje o organizacji oraz podstawowe dane środowiskowe, społeczne i związane z ładem korporacyjnym. Mogą one dotyczyć między innymi energii i emisji, zużycia zasobów, zatrudnienia, bezpieczeństwa pracy oraz przeciwdziałania korupcji.

Moduł Rozszerzony uzupełnia ten zakres o informacje, których mogą oczekiwać instytucje finansowe, inwestorzy, klienci i przedsiębiorstwa objęte CSRD. Dotyczy między innymi modelu biznesowego, celów redukcji emisji, ryzyk klimatycznych, polityk praw człowieka oraz dodatkowych danych pracowniczych.

Moduł Rozszerzony nie zastępuje Podstawowego. Stanowi jego rozwinięcie, dzięki czemu przedsiębiorstwo może rozpocząć raportowanie od najważniejszych danych, a następnie stopniowo zwiększać szczegółowość ujawnień. Standard uwzględnia przy tym skalę działalności przedsiębiorstwa: w przypadku podmiotów zatrudniających 10 pracowników lub mniej część danych ma charakter dobrowolny, podczas gdy dla przedsiębiorstw zatrudniających więcej niż 10 pracowników te same dane należą do zasadniczego zakresu raportowania. Dzięki temu najmniejsze podmioty mogą korzystać z uproszczonego zakresu informacji, a następnie rozszerzać raportowanie wraz z potrzebami organizacji.

Value Chain Cap – granica wymagań informacyjnych w łańcuchu wartości

Jednym z najważniejszych elementów nowego systemu jest Value Chain Cap, czyli ograniczenie zakresu danych, których przedsiębiorstwa objęte obowiązkowym raportowaniem mogą żądać od chronionych podmiotów w swoich łańcuchach wartości. Mechanizm ten ma ograniczyć sytuacje, w których dostawca otrzymuje formularz oparty na pełnych ESRS, mimo że sam nie podlega obowiązkowemu raportowaniu.

Value Chain Cap ma wspierać:

• proporcjonalność wymagań,
• większą przewidywalność zapytań od kontrahentów,
• ograniczenie kosztów administracyjnych,
• ujednolicenie przekazywanych informacji,
• zmniejszenie liczby rozbudowanych ankiet ESG.

Zakres ochrony nie jest jednak nieograniczony. Przedsiębiorstwo może dobrowolnie ujawnić dodatkowe informacje. Banki i inwestorzy mogą również oczekiwać szerszych danych, jeżeli są one potrzebne w procesach finansowania, oceny ryzyka lub wynikają z odrębnych przepisów. W związku z pytaniami i wątpliwościami interpretacyjnymi pojawiającymi się na rynku Komisja Europejska opublikowała również dodatkowe wyjaśnienia dotyczące value chain cap.

Jak standard VS wspiera zarządzanie organizacją?

Raport przygotowany wyłącznie w odpowiedzi na ankietę kontrahenta ma ograniczoną wartość. Znacznie większe znaczenie ma system, który pozwala regularnie aktualizować informacje i wykorzystywać je w podejmowaniu decyzji.

Wdrożenie standardu może pomóc określić:

• które dane ESG są już dostępne,
• gdzie występują braki informacyjne,
• które procesy generują istotne wpływy i ryzyka,
• kto odpowiada za poszczególne obszary,
• jakie działania wymagają monitorowania,
• które informacje mogą być wykorzystane w rozmowach z klientami i bankami.

Raportowanie może zatem pełnić funkcję sprawozdawczą, zarządczą i komunikacyjną. Ułatwia porównywanie wyników w kolejnych latach, wspiera ocenę ryzyka oraz pozwala budować wiarygodność wobec interesariuszy.

Doświadczenia organizacji stosujących VSME wskazują, że wiele potrzebnych informacji znajduje się już w istniejących systemach. Największym wyzwaniem bywa zebranie danych środowiskowych, ujednolicenie metod oraz zapewnienie odpowiedniej jakości dokumentacji.

Od analizy luk do raportu – znaczenie wsparcia doradczego

Wdrożenie standardu VS wymaga połączenia wiedzy regulacyjnej z praktycznym rozumieniem procesów przedsiębiorstwa. Sam wykaz wskaźników nie wystarcza, jeżeli organizacja nie posiada źródeł danych, jasno przypisanych odpowiedzialności lub zasad ich weryfikacji.

Wsparcie doradcze może obejmować:

• analizę zakresu zastosowania standardu,
• ocenę luk w danych i dokumentacji,
• mapowanie źródeł informacji,
• określenie odpowiedzialności,
• przygotowanie metod obliczeniowych,
• opracowanie procedur i mechanizmów kontroli,
• przygotowanie raportu,
• szkolenia dla osób uczestniczących w procesie.

Celem nie powinno być tworzenie nadmiernie rozbudowanego systemu. Zakres prac należy dostosować do działalności, struktury oraz potrzeb informacyjnych przedsiębiorstwa. Ważne jest jednak, aby przyjęte rozwiązania były powtarzalne, możliwe do udokumentowania i gotowe do dalszego rozwoju.

Podsumowanie

Standard VS porządkuje dobrowolne raportowanie zrównoważonego rozwoju przez przedsiębiorstwa pozostające poza obowiązkowym zakresem CSRD. Opiera się na VSME opracowanym przez EFRAG, ale odpowiada na szersze potrzeby organizacji oraz nową rolę Value Chain Cap.

Jego znaczenie nie ogranicza się do ujednolicenia ankiet ESG. Dobrze wdrożony standard pozwala przejść od rozproszonych danych do spójnego systemu informacji, od doraźnych odpowiedzi do powtarzalnego procesu, a od samej sprawozdawczości do świadomego zarządzania kwestiami zrównoważonego rozwoju.

Przedsiębiorstwa przygotowujące się do stosowania VS powinny w pierwszej kolejności określić właściwy zakres raportowania, zweryfikować dostępność i jakość danych oraz ustalić odpowiedzialność za ich przygotowanie. Kluczowe znaczenie ma bowiem nie samo wypełnienie wymagań standardu, lecz stworzenie procesu, który pozwoli wykorzystywać te same informacje w sposób spójny i powtarzalny w relacjach z różnymi odbiorcami.

W tym procesie wspieramy przedsiębiorstwa od etapu analizy gotowości i identyfikacji luk, przez określenie zakresu raportowania i przygotowanie metodologii zbierania oraz obliczania danych, po opracowanie raportu zgodnego ze standardem VS. Pomagamy również uporządkować odpowiedzialności, polityki i procesy ESG oraz ocenić wpływ Value Chain Cap na zakres informacji przekazywanych partnerom biznesowym. Dzięki temu raportowanie może stać się nie tylko odpowiedzią na oczekiwania rynku, ale również użytecznym narzędziem zarządzania.